Aktualności

5. EMOCJE I STRES

Emocje są jednymi z najbardziej pierwotnych reakcji mózgu i powstają w wyniku analizy informacji płynących z ciała, środowiska oraz procesów poznawczych, pozwalając na szybkie rozpoznawanie i wartościowanie bodźców jako korzystnych lub zagrażających. Kluczową rolę w ich generowaniu odgrywa układ limbiczny, a w szczególności ciało migdałowate, zakręt obręczy i podwzgórze, które współpracują z korą przedczołową
w interpretacji i regulacji emocji. Powstająca emocja jest złożoną reakcją neuronalną
i fizjologiczną, która wpływa na liczne procesy - od uwagi i pamięci, przez podejmowanie decyzji i motywację, aż po reakcje społeczne. Układ emocjonalny mobilizuje organizm, ukierunkowuje zachowanie i pomaga ocenić znaczenie zarówno pojedynczych bodźców, jak
i całych złożonych sytuacji.

Stres jest efektem pobudzenia emocjonalnego, zwłaszcza tych emocji, które wiążą się
z zagrożeniem lub nieprzewidywalnością. W swojej istocie stanowi reakcję adaptacyjną, przygotowującą organizm do działania. Po zadziałaniu stresora ciało migdałowate aktywuje podwzgórze, które uruchamia osie neurohormonalne, czego skutkiem jest aktywacja układu współczulnego oraz wzrost stężenia adrenaliny oraz kortyzolu we krwi. W przeciwieństwie do krótkotrwałego i umiarkowanego stresu, silne lub długotrwałe utrzymywanie się aktywacji stresowej prowadzi do przeciążenia mechanizmów regulacyjnych, powodując trudności
w wygaszeniu reakcji emocjonalnych i stresowych oraz zaburzenia snu, pamięci i różnych układów organizmu.

 

Kontrola emocji i stresu zależy od prawidłowego funkcjonowania różnych rejonów kory przedczołowej, a zaburzenia jej funkcjonowania lub zaburzenie funkcjonowania dróg nerwowych łączących korę przedczołową z układem emocjonalnym prowadzi do utraty równowagi pomiędzy reakcjami poznawczymi a emocjonalnymi. W konsekwencji emocje stają się nieadaptacyjne – zbyt silne lub przewlekłe, utrudniające racjonalne myślenie, zwiększające impulsywność i ryzyko zaburzeń nastroju, lęku oraz zaburzeń psychicznych. Czynnikami sprzyjającymi utracie kontroli poznawczej nad układem emocjonalnym są deficyty snu, brak odpoczynku lub zbyt częste lub długotrwałe wystawienie na sytuacje prowadzące do przeciążenia informacyjnego oraz będące źródłem ciągłego pobudzenia emocjonalnego
i wymagające utrzymywania czujności, uwagi i silnego pobudzenia innych funkcji poznawczych bez możliwości odpoczynku.

 

Badania prowadzone w ostatnich latach wskazują, że nadmierne korzystanie z urządzeń ekranowych może wiązać się ze zmianami w funkcjonowaniu układu emocjonalnego
i stresowego. Regularna ekspozycja na treści o wysokim ładunku emocjonalnym – takie jak krótkie, dynamiczne filmy, gry czy media społecznościowe – prowadzi do pobudzenia układu emocjonalnego i motywacyjnego z jednoczesnym osłabienia aktywności kory przedczołowej, odpowiedzialnej za kontrolę emocji. Może to sugerować pojawienie się niekorzystnego przesunięcia równowagi pomiędzy układem emocjonalnym a korą mózgową. Wskazują na to zarówno badania neuroobrazowe, jak i fizjologiczne. W przypadku dzieci badania neuroobrazowe wskazują, że długi czas korzystania z ekranów koreluje ze słabszymi połączeniami funkcjonalnymi między korą przedczołową a systemami podkorowymi oraz większą aktywność ciała migdałowatego w odpowiedzi na bodźce emocjonalne. Inne badania wskazują na podwyższony poziom hormonów stresowych u nastolatków intensywnie korzystających z urządzeń ekranowych. Dzieci i młodzież, ze względu na nieukończony proces rozwoju kory przedczołowej mogą być bardziej narażone na zaburzenia regulacji pomiędzy układem emocjonalnym a układem kontroli na emocjami, co może prowadzić do wzrostu ryzyka powstawania zaburzeń afektywnych czy lękowych.

  

Jakie błędy zdarza się popełniać rodzicom i opiekunom:

1. bagatelizowanie emocji dziecka,
2. opieranie wychowania wyłącznie o reakcje awersyjne (lęk przed karą),
3. zmienność zasad i brak konsekwencji,
4. poszukiwanie źródeł regulacji pobudzenia emocjonalnego i stresu w rozrywce z użyciem urządzeń ekranowych,
5. odreagowywanie własnych emocji na dziecku.

Co można zrobić, aby było dobrze:

1. rozmawiać z dzieckiem o jego emocjach, ich przyczynach i rozwiązaniach sytuacji będących źródłem stresu,
2. dawać przykład własnym zachowaniem jakie są możliwe adaptacyjne sposoby tzw. radzenia sobie z emocjami i stresem,
3. zadbać o wyważone wyrażanie swoich emocji, oczekiwań i ocen względem dziecka,
4. wykształcić sposoby komunikacji z dzieckiem zapewniające wzajemny szacunek
   i zrozumienie.

 

Bibliografia:

1. Chen, Y.-Y., Yim, H., Lee, T.-H. (2023) Negative impact of daily screen use on inhibitory control network in preadolescence: a two-year follow-up study. Developmental Cognitive Neuroscience, 60, 101218. https://doi.org/10.1016/j.dcn.2023.101218
2. Cheng H, Liu J. (2020) Alterations in Amygdala Connectivity in Internet Addiction Disorder. Scientific Reports, 10(1), 2370. doi: 10.1038/s41598-020-59195-w.
3. Fassi, L., Thomas, K., Parry, D.A., Leyland-Craggs, A., Ford, T.J., Orben, A. (2024) Social media use and internalizing symptoms in clinical and community adolescent samples: a systematic review and meta-analysis. JAMA Pediatrics, 178(8), 814–822. https://doi.org/10.1001/jamapediatrics.2024.2078
4. Hahnefeld A, Fink M, Le Beherec S, Baur MA, Bernhardt K, Mall V. (2025) Correlation of screen exposure to stress, learning, cognitive and language performance in children. European Child & Adolescent Psychiatry, 34(5), 1615–1624. https://doi.org/10.1007/s00787-024-02593-6
5. He X, Hu J, Yin M, Zhang W, Qiu B. (2023) Screen Media Use Affects Subcortical Structures, Resting-State Functional Connectivity, and Mental Health Problems in Early Adolescence. Brain Sciences, 13(10), 1452. https://doi.org/10.3390/brainsci13101452
6. Maza MT, Fox KA, Kwon SJ, Flannery JE, Lindquist KA, Prinstein MJ, Telzer EH. (2023) Association of habitual checking behaviors on social media with longitudinal functional brain development. JAMA Pediatrics, 177(2), 160-167. https://doi.org/10.1001/jamapediatrics.2022.4924
7. McEwen, B.S., Gianaros, P.J. (2011) Stress- and allostasis-induced brain plasticity. Annual Review of Medicine, 62, 431–445. https://doi.org/10.1146/annurev-med-052209-100430
8. Oppenheimer S, Bond L, Smith C. (2024) Social media does not elicit a physiological stress response: A randomized, controlled lab study. PLoS One, 19(4): e0298553
9. Rus, H.M., Tiemensma, J. (2017) Social media under the skin: Facebook use after acute stress impairs cortisol recovery. Frontiers in Psychology, 8, 1609. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2017.01609
10. Santos RMS, Mendes CG, Sen Bressani GY, de Alcantara Ventura S, de Almeida Nogueira YJ, de Miranda DM, Romano-Silva MA. (2023) The associations between screen time and mental health in adolescents: a systematic review. BMC Psychol., 11(1), 127. https://doi.org/10.1186/s40359-023-01166-7
11. Valkenburg, P.M., Meier, A., Beyens, I. (2022) Social media use and its impact on adolescent mental health: an umbrella review of the evidence. Current Opinion in Psychology, 44, 58–68. https://doi.org/10.1016/j.copsyc.2021.08.017

 

 

 

19 marca i 26 marca w ramach realizacji projektu „WDROŻENIE WSPÓLNYCH STANDARDÓW USŁUG EDUKACYJNYCH POPRZEZ REALIZACJĘ PROGRAMÓW ROZWOJOWYCH W SZKOŁACH GMIN KOŃSKOWOLA I ŻYRZYN WCHODZĄCYCH W SKŁAD MOF MIASTA PUŁAWY” skierowanego do uczniów szkoły podstawowej w naszej szkole odbywały się zajęcia nauki pływania na pływalni w Kozienicach. . Projekt ma na celu rozwijanie umiejętności pływackich uczniów, kształtowanie prawidłowych nawyków prozdrowotnych oraz promowanie aktywnego i bezpiecznego spędzania czasu wolnego. Uczniowie chętnie uczestniczą w/w zajęciach i rozwijają swoje umiejętności pływackie.

W dniach 11.03-19.03 w naszej szkole odbyły się Szkolne Dni Profilaktyki, był to czas poświęcony budowaniu świadomości dotyczącej zdrowego trybu życia, bezpiecznego korzystania z mediów, uzależnień behawioralnych oraz od substancji psychoaktywnych.

W ramach wydarzenia zrealizowano szereg różnorodnych działań:

- Uczniowie w współpracy z wychowawcami przygotowali plakaty profilaktyczne, które zostały wywieszone na korytarzach szkolnych.

- Uczniowie mieli okazje obejrzeć wartościowe Spektakle profilaktyczne, które w przystępny sposób poruszały ważne tematy  wychowawcze.

- Warsztaty profilaktyczne angażujące uczniów, rozwijające umiejętności komunikacji, poszerzające wiedzę na temat przemocy rówieśniczej.

- Zajęcia w klasach

- Kącik profilaktyczny ze specjalnie przygotowanymi materiałami edukacyjnymi, ulotkami dzięki którymi uczniowie mogli poszerzyć swoja wiedzę oraz znaleźć wsparcie i inspirację. Uczniowie dostali również gadżety, które chętnie zabrali do domu m.in. balony, ołówki oraz przypinki.

Dziękujemy wszystkim zaangażowanym w organizację tego wydarzenia – nauczycielom oraz uczniom za aktywny udział. Wierzymy, że zdobyta wiedza i doświadczenia przyczynia się do budowania bezpiecznej i przyjaznej atmosfery w naszej szkole.

 

4. RYTM DOBOWY, A SEN

 

Rytm dobowy jest jednym z najbardziej fundamentalnych mechanizmów biologicznych, kształtującym aktywność niemal wszystkich układów organizmu, w tym również mózgu. Regulowany jest przez podwzgórze, które wpływa na neurony pnia mózgu odpowiedzialne za stan pobudzenia całego mózgu. Na przebieg snu i czuwania wpływają dwa ściśle powiązane mechanizmy związane z narastającą potrzebą snu w miarę trwania czuwania oraz dobowy rytm czuwania i senności. Sen składa się z cyklicznie następujących po sobie 4 – 5 razy w ciągu snu faz snu wolnofalowego i paradoksalnego. Sen pełni kluczową rolę w utrzymaniu homeostazy funkcji mózgu. W czasie snu dochodzi z jednej strony do procesów regeneracji i oczyszczania mózgu ze zbędnych metabolitów, a z drugiej strony do aktywacji procesów pamięciowych (konsolidacja pamięci), regulacji sieci neuronalnych odpowiedzialnych za funkcje emocjonalne i poznawcze, co sprzyja rozwojowi funkcji analitycznych, kontrolnych oraz kreatywności. U dzieci i młodzieży sen odgrywa szczególną rolę w dojrzewaniu struktur korowych, integracji sieci neuronalnych i kształtowaniu funkcji wykonawczych, a jego niedobór wpływa negatywnie na uwagę, nastrój i zdolność do samoregulacji emocjonalnej. 

 

Na rytm dobowy wpływa szereg czynników środowiskowych, które mogą zakłócać synchronizację zegara biologicznego. Należą do nich przede wszystkim nieregularne pory snu, praca zmianowa, nadmierna ekspozycja na światło wieczorem oraz spożywanie kofeiny, nikotyny i alkoholu w godzinach późnych. Również chroniczny stres, deficyty aktywności fizycznej i niska ekspozycja na światło dzienne w godzinach porannych mogą prowadzić do przesunięcia faz rytmu okołodobowego, powodując trudności w zasypianiu i pogorszenie jakości snu. Podobne działanie mają również nawyki wykonywane w czasie przed spoczynkiem nocnym, których skojarzenie z nagrodą (przyjemnością), może utrzymywać dużą aktywność mózgu oczekującego nagrody, co powodować może opóźnienie pory zasypiania.

 

Prowadzone w ostatnich latach badania wskazują, że korzystanie z urządzeń ekranowych w godzinach wieczornych istotnie zaburza procesy regulacji snu. Mechanizm tego zjawiska związany jest z jednej strony ze światłem emitowane przez ekrany, szczególnie
o dużej zawartości niebieskiego widma, które tłumi wydzielanie melatoniny i powoduje przesunięcie faz snu i czuwania. Z drugiej strony treści wyświetlane na urządzeniach ekranowych pobudzają układ nagrody i utrzymują aktywność sieci odpowiedzialnych za czuwanie, co utrudnia zasypianie. Powyższe badania prowadzone były zarówno u osób dorosłych, jak i dzieci. W przypadku dzieci przeprowadzone badania wydają się wskazywać na ich nawet większą wrażliwość na zakłócenia snu w porównaniu z osobami dorosłymi. Dotyczyło to zarówno negatywnego wpływu światła niebieskiego na fizjologię snu, jak
i utrzymywania się czuwania na skutek pobudzenia emocjonalnego i skojarzenia czynności używania urządzeń ekranowych z nagrodą. Wykazano spójny wzorzec polegający na opóźnianiu pory snu, skróceniu całkowitego czasu snu i gorszej jego jakości u dzieci
i młodzieży, które częściej korzystają z mediów ekranowych wieczorem. Potwierdzeniem tych obserwacji mogą być te badania, które pokazują, że interwencje prowadzące np. do redukcji ekspozycji na światło niebieskie zmniejszają skalę negatywnego oddziaływania urządzeń ekranowych na rytm dobowy.

 

Aby zmniejszyć negatywny wpływ urządzeń ekranowych na rytm dobowy, zaleca się ograniczenie korzystania z ekranów na co najmniej godzinę przed snem, a w przypadku dzieci – jeszcze wcześniej. Pomocne jest włączenie trybu nocnego lub „ciepłego” oświetlenia, zmniejszenie jasności ekranu, a także utrzymanie stałych godzin snu i pobudki, niezależnie od dnia tygodnia. Korzystne jest również zapewnienie ekspozycji na naturalne światło dzienne zwłaszcza rano. Regularna aktywność fizyczna w ciągu dnia, unikanie kofeiny i ciężkich posiłków i nadmiernego wysiłku wieczorem oraz wytworzenie dobrych nawyków związanych z czasem przed spoczynkiem nocnym pozwala utrzymać prawidłowy rytm okołodobowy
i zdrowy sen.

 

Jakie błędy zdarza się popełniać rodzicom i opiekunom:

1. przyzwyczajenie dziecka do korzystania z urządzenia ekranowego przed snem („bajka na dobranoc”),
2. niezachowanie stałego rytmu dnia, w tym pory wstawania i zasypiania,
3. kreowanie sytuacji, w których wieczorem dochodzi do silnego pobudzenia emocjonalnego u dziecka.

Co można zrobić, aby było dobrze:

1. wprowadzić stałe pory zasypiania i budzenia się dziecka,
2. wytworzyć i wzmacniać rytuały sprzyjające wyciszeniu towarzyszące czasowi przed snem,
3. ograniczyć korzystanie z urządzeń ekranowych wieczorem zarówno w przypadku swoim, jak i dziecka,
4. zadbać o warunki pozytywnie wpływające na jakość snu: ciemność, cisza, odpowiednia temperatura,
5. ograniczyć u dziecka posiłki, nadmierną aktywność fizyczną, spożywanie napojów energetyzujących i innych czynności silnie emocjonujących lub nagradzających przed snem.

Bibliografia:

1. Akacem LD, Wright KP Jr, LeBourgeois MK. (2018) Sensitivity of the circadian system to evening bright light in preschool-age children. Physiology Repports, 6(5), e13617. https://doi.org/10.14814/phy2.13617
2. Cajochen, C., Frey, S., Anders, D., Späti, J., Bues, M., Pross, A., Mager, R., Wirz-Justice, A., Stefani, O. (2011) Evening exposure to a light-emitting diode (LED)-backlit computer screen affects circadian physiology and cognitive performance. Journal of Applied Physiology, 110(5), 1432–1438. https://doi.org/10.1152/japplphysiol.00165.2011
3. Chang, A.-M., Aeschbach, D., Duffy, J.F., Czeisler, C.A. (2015) Evening use of light-emitting eReaders negatively affects sleep, circadian timing, and next-morning alertness. PNAS, 112(4), 1232–1237. https://doi.org/10.1073/pnas.1418490112
4. Gringras, P., Middleton, B., Skene, D.J., Revell, V.L. (2015) Bigger, brighter, bluer—better? Current light-emitting devices – adverse sleep properties and preventive strategies. Frontiers in Public Health, 3, 233. https://doi.org/10.3389/fpubh.2015.00233

Temat: Moc słowa - jak budować i wzmacniać poczucie wartości w dziecku?

Kiedy: 30 marca poniedziałek godzina 19:00 - 20:30

Gdzie?: https://fundacjadbamomojzasieg.clickmeeting.com/a-kozak-moc-slowa-jak-budowac-i-wzmacniac-poczucie-wartosci-w-dziecku

 

Dla kogo? Rodzice, nauczyciele, specjaliści (psycholodzy i pedagodzy szkolni)

Czy trzeba się zapisywać? NIE

 

O czym będziemy rozprawiać?

 

1. Co to znaczy że słowa nadają nam tożsamość?

2. Jak powstają kompleksy?

3. Co jest istotą poczucia wartości?

4. Jakimi zachowaniami i zdaniami budujemy wartość w sobie i innych?

5. Wartościowy czy wystarczający?

 

21 marca - w tym dniu obchodzimy Światowy Dzień Zespołu Downa lub Dzień Kolorowych Skarpetek.

 

Zespół Downa to biologiczna różnica u ludzi, którą natura wyposażyła w dodatkową informację genetyczną zawartą w chromosomie 21. Zmienia rozwój i kształtuje cechy, które odróżniają niektórych ludzi od innych. W efekcie zmienia się tempo rozwoju danej osoby. Najbardziej dotkliwe upośledzenia, jakich doświadczają osoby z zespołem Downa, to osłabienie procesów pamięciowych i zaburzenia mowy.

Kolorowe niedopasowane skarpetki są oznaką niedopasowania genotypów, a niestety osoby z zespołem Downa często spotykają się z niedopasowaniem społecznym. Marcowe obchody mają na celu podniesienie świadomości społecznej, zwrócenie uwagi na osoby z zespołem Downa oraz podkreślenie roli tych osób i ich prawa do szczęśliwego życia.

 

Nasza społeczność szkolna włączyła się w akcję kolorowych skarpetek w dniu 23 marca 2026 roku.

 

Szanowni Państwo Rodzice Uczennic i Uczniów Klasy VIII Szkoły Podstawowej im. Henryka Sienkiewicza w Skrudkach.

Lubelski Kurator Oświaty zaprasza rodziców uczniów klas VIII szkół podstawowych do udziału w webinarze informacyjnym poświęconym wyborowi szkoły ponadpodstawowej oraz zasadom rekrutacji do szkół ponadpodstawowych. W bieżącym roku po raz kolejny podejmujemy działania wspierające rodziców uczniów klas VIII w podejmowaniu decyzji dotyczących przyszłości edukacyjnej ich dzieci, w szczególności wyboru szkoły ponadpodstawowej oraz procesu rekrutacji. Spotkanie on-line ze specjalistami z zakresu doradztwa zawodowego pt. "Wspierająca rola rodziców w wyborze drogi kształcenia" odbędzie się 19 marca 2026 r. (czwartek) o godz. 16.30. Doradcy zawodowi przedstawią najważniejsze informacje dotyczące dostępnych ścieżek kształcenia, zasad i harmonogramu rekrutacji, a także wskażą czynniki, które warto uwzględnić przy podejmowaniu decyzji o wyborze dalszej drogi edukacyjnej ucznia.

W związku z powyższym przekazujemy informację o tym wydarzeniu wszystkim rodzicom i uczniom klas VIII  wraz z linkiem umożliwiającym dołączenie do spotkania:

https://teams.microsoft.com/l/meetup-join/19%3ameeting_Nzc3ODk4OTUtZTE4ZS00ZmNjLWI2Y2YtY2JiZDcxNmIyMzc5%40thread.v2/0?context=%7b%22Tid%22%3a%22e006472f-3211-4ea2-a7c6-ebaa0cb3af78%22%2c%22Oid%22%3a%22532bc835-09c9-4a41-b44f-a8ff5296552b%22%7d

ZAŁĄCZNIKI:instrukcja.pdf

https://kuratorium.lublin.pl/gsok/include/pliki.php?cl=pliki&akc=dl&id=19287

3. Rozwój różnorodnych funkcji mózgu

Rozwój funkcji mózgu nie przebiega równomiernie. Poszczególne systemy dojrzewają w różnym tempie i w różnej kolejności, co odzwierciedla zarówno genetycznie zaprogramowane etapy optymalizacji sieci, jak i wpływ doświadczenia. Procesy dojrzewania neuronalnego są stopniowe – od prostych reakcji sensorycznych po złożone procesy poznawcze i społeczne, przy czym każdy z etapów jest kluczowy i niezbędne do prawidłowego przebiegu kolejnych.

 

Funkcje sensoryczne rozwijają się najwcześniej. Już w okresie prenatalnym kształtują się podstawowe drogi czuciowe, a od pierwszych tygodni życia mózg reaguje na bodźce wzrokowe, słuchowe, węchowe i dotykowe. Najintensywniejszy rozwój układów wzrokowego i słuchowego przypada na okres od urodzenia do ok. 2. roku życia, kiedy tworzy się nadmiarowa liczba połączeń w korze sensorycznej, a następnie ich selekcja zgodnie z jakością odbieranych bodźców. Odpowiednie zróżnicowanie bodźców (dźwięków, faktur, barw, kształtów) stanowi warunek prawidłowego rozwoju percepcji i integracji sensorycznej. Niedostateczna stymulacja lub nadmiar chaotycznych bodźców może prowadzić do zaburzeń uwagi i trudności w różnicowaniu sygnałów zmysłowych.

Funkcje motoryczne rozwijają się równolegle, opierając się na dojrzewaniu połączeń w móżdżku, jądrach podstawy i korze ruchowej. Od odruchowych reakcji noworodka przechodzą do coraz bardziej złożonych i precyzyjnych ruchów w wieku przedszkolnym. Najintensywniejszy rozwój umiejętności motorycznych przypada na okres od pierwszego roku życia do wieku przedszkolnego, gdy dziecko uczy się koordynacji, równowagi i planowania ruchów. Doświadczenie, aktywność fizyczna i różnorodność ruchu oraz umożliwienie swobodnej eksploracji wydają się kluczowe dla rozwoju funkcji motorycznych, natomiast ograniczenie spontanicznej aktywności lub deficyt ruchu hamują dojrzewanie sieci czuciowo-ruchowych, co może prowadzić do gorszej koordynacji i problemów z precyzją i kontrolą ruchu przez świadomą uwagę.

 

Funkcje emocjonalne zaczynają się kształtować już w niemowlęctwie, wraz z dojrzewaniem układu limbicznego i obustronnych połączeń z korą przedczołową. Od pierwszych lat życia dziecko uczy się rozpoznawania emocji własnych i innych osób oraz ich regulowania, co jest podstawą empatii i zachowań społecznych. Prawidłowy rozwój emocjonalny wymaga stabilnej więzi z opiekunem, poczucia bezpieczeństwa i modelowania emocji przez dorosłych. Długotrwały stres, brak bliskiego kontaktu lub niestabilne środowisko emocjonalne mogą prowadzić do wzmożonej reaktywności stresowej i trudności w samoregulacji emocji w dorosłości.

 

Funkcje językowe rozwijają się najintensywniej między w pierwszych sześciu latach życia. W pierwszych latach życia dziecko uczy się łączyć dźwięki z ich znaczeniem, a następnie budować zdania i narracje. Stymulujące środowisko językowe, rozmowy i czytanie mają kluczowe znaczenie dla rozwoju struktur skroniowych i czołowych odpowiadających za mowę i rozumienie. Ograniczony kontakt werbalny z dzieckiem może prowadzić do opóźnień mowy i ubóstwa słownictwa.

 

Funkcje poznawcze (uwaga, pamięć, planowanie, myślenie abstrakcyjne) rozwijają się najdłużej – od późnego niemowlęctwa aż po wczesną dorosłość, wraz z dojrzewaniem kory mózgowej, a zwłaszcza kory przedczołowej. Największe tempo zmian przypada na wiek szkolny i okres adolescencji, kiedy kora przedczołowa intensywnie się reorganizuje. Kluczowy wpływ na rozwój funkcji poznawczych ma jakość snu oraz środowisko sprzyjające aktywności poznawczej i autonomicznym decyzjom. Ogromne znaczenie ma środowisko pozbawione nadmiaru bodźców awersyjnych, jak również akceptujące błędy i ułatwiające ich zrozumienie. Deficyty w rozwoju funkcji poznawczych skutkują trudnościami w uczeniu się, kontroli impulsów, samoregulacji i planowaniu działań.

 

Funkcje społeczne rozwijają się na bazie rozwijających się funkcji emocjonalnych i poznawczych. W zasadzie od samego początku dziecko jest zdolne do współodczuwania emocji innych ludzi, choć zdolność do oddzielania emocji własnych od cudzych, czyli wykształcenia empatii zachodzi w późniejszym etapie wraz z rozwojem innych funkcji społecznych. Od około drugiego roku życia zaczyna rozwijać się zdolność do odczytywania intencji innych ludzi. Dalszy rozwój zdolności rozumienia i przewidywania zachowań innych ludzi zachodzi od 4 roku życia, natomiast w wieku szkolnym i w okresie adolescencji teoria umysłu oraz zachowania prospołeczne oparte zarówno na empatii, jak i teorii umysłu ulegają dalszemu doskonaleniu. W tym czasie rozwijają się też umiejętności współpracy i zdolności komunikacyjne. Jakość więzi z dorosłymi i rówieśnikami, doświadczenia wspólnej zabawy i współpracy są niezbędne dla prawidłowego rozwoju społecznego. Deficyt kontaktów interpersonalnych i izolacja społeczna mogą prowadzić do osłabienia intensywności zachowań prospołecznych oraz trudności w budowaniu więzi społecznych.

 

Używanie urządzeń ekranowych w umiarkowany sposób, zwłaszcza w celach edukacyjnych i interaktywnych, nie musi być szkodliwe. Problem pojawia się przy nadmiernym czasie spędzanym przed ekranem, szczególnie w okresie, gdy mózg jest najbardziej plastyczny. Wczesna i intensywna ekspozycja na bodźce ekranowe ogranicza różnorodność doświadczeń sensorycznych, ruchowych i społecznych, zastępując je ograniczoną pod względem doznań zmysłowych stymulacją wzrokowo-słuchową. U małych dzieci może to zwiększać ryzyko opóźnień rozwoju mowy, zaburzeń integracji sieci neuronalnych związanych z różnymi zmysłami i innymi obszarami zaangażowanymi w analizę bodźców percepcyjnych, jak również pogorszenia koordynacji wzrokowo-ruchowej.

W okresie szkolnym długotrwała ekspozycja na treści silnie pobudzające (gry, krótkie filmy, media społecznościowe) może zakłócać procesy uwagi, samoregulacji i uczenia się. Mózg dziecka przyzwyczajony do dużej dynamiki zmian postrzeganej rzeczywistości i natychmiastowej nagrody może mieć trudności w utrzymywaniu długotrwałej koncentracji uwagi oraz motywacją do wysiłku poznawczego, zwłaszcza związanego z dłuższym oczekiwaniem na efekt (nagrodę). Zmniejszona aktywność korowych sieci wykonawczych i wzmożona reaktywność układów nagrody obserwowana u dzieci wykazujących dużą intensywność ekspozycji na treści za pośrednictwem urządzeń ekranowych wskazywać może na zakłócenie równowagi między systemami kontroli a systemami motywacyjnymi.

 

Dodatkowo ograniczenie bezpośrednich kontaktów z rówieśnikami i dorosłymi może wpływać negatywnie na rozwój funkcji społecznych. Komunikacja wirtualna, choć intensywna ilościowo, pozbawiona jest wielu sygnałów pozawerbalnych, takich jak mimika, ton głosu, gesty, które są kluczowe dla empatii i rozumienia emocji innych osób. Długofalowo może to prowadzić do spłycenia więzi i problemów w relacjach interpersonalnych.

Rozwój funkcji sensorycznych, motorycznych, emocjonalnych, językowych, poznawczych i społecznych jest procesem wzajemnie powiązanym i niezwykle wrażliwym na warunki środowiskowe. Każdy etap wymaga odpowiedniej jakości bodźców i relacji, które pozwalają mózgowi tworzyć i wzmacniać adaptacyjne połączenia. Ubożenie doświadczeń, chroniczny stres czy nadmierna ekspozycja na bodźce ekranowe mogą zakłócać tę równowagę, prowadząc do trwałych deficytów w funkcjonowaniu poznawczym i emocjonalnym. Wspieranie rozwoju dziecka wymaga zatem środowiska bogatego w różnorodne doświadczenia — zarówno sensoryczne, ruchowe i poznawcze, jak i emocjonalne i społeczne.

 

Jakie błędy zdarza się popełniać rodzicom i opiekunom:

1. ograniczanie doświadczeń zmysłowych dziecka do bodźców wzrokowych i słuchowych (odbieranych np. za pośrednictwem urządzeń ekranowych),
2. ograniczanie spontanicznej aktywności ruchowej i eksploracji,
3. ograniczanie interakcji społecznych dziecka oraz komunikacji werbalnej z dzieckiem,
4. tworzenie środowiska sprzyjającego występowaniu silnych i skrajnych emocji u dziecka,
5. oczekiwanie od dziecka umiejętności (np. kontroli) w okresach, w których ta funkcja pozostaje nierozwinięta lub niedojrzała,
6. ograniczenie decyzyjności dziecka.

Co można zrobić, aby było dobrze:

1. zapewnić dziecku różnorodność doznań sensorycznych w zróżnicowanym środowisku,
2. zapewnić dziecku możliwość bezpiecznej zabawy z rówieśnikami oraz doświadczenia innych interakcji społecznych,
3. powierzać stopniowo dziecku odpowiedzialność za decyzje,
4. stworzyć środowisko pozwalające dziecku na uczenie się od innych adaptacyjnych wzorców kontroli emocji i stresu,
5. wspierać dziecko w procesach decyzyjnych oraz w analizie przyczyn sukcesów i porażek.

 

·     Stiles, J., Jernigan, T.L. (2010) The basics of brain development. Neuropsychology Review, 20(4), 327–348. https://doi.org/10.1007/s11065-010-9148-4

•     Gogtay, N., Giedd, J.N., Lusk, L., Hayashi, K.M., Greenstein, D., Vaituzis A.C., Nugent T.F., Herman, D.H., Clasen, L.S., Toga, A.W., Rapoport J.L., Thompson, P.M. (2004) Dynamic mapping of human cortical development during childhood through early adulthood. Proceedings of the National Academy of Sciences of USA, 101(21), 8174–8179. https://doi.org/10.1073/pnas.0402680101

•     Hensch, T.K. (2005) Critical period plasticity in local cortical circuits. Nature Reviews Neuroscience, 6(11), 877–888. https://doi.org/10.1038/nrn1787

•     Kuhl, P.K. (2010) Brain mechanisms in early language acquisition. Neuron, 67(5), 713–727. https://doi.org/10.1016/j.neuron.2010.08.038

•     Adolph, K.E., Franchak, J.M. (2017) The development of motor behavior. Wiley Interdisciplinary Reviews: Cognitive Science, 8(1–2), 10.1002/wcs.1430. https://doi.org/10.1002/wcs.1430

•     Poulin-Dubois, D. (2020) Theory of mind development: State of the science and future directions. Prog Brain Res., 254, 141-166. https://doi.org/10.1016/bs.pbr.2020.05.021

•     Hutton JS, Dudley J, Horowitz-Kraus T, DeWitt T, Holland SK. (2020) Associations Between Screen-Based Media Use and Brain White Matter Integrity in Preschool-Aged Children. JAMA Pediatr., 174(1), e193869. https://doi.org/10.1001/jamapediatrics.2019.3869

•     Madigan, S., Browne, D., Racine, N., Mori, C., Tough, S. (2019) Association between screen time and children’s performance on a developmental screening test. JAMA Pediatrics, 173(3), 244–250. https://doi.org/10.1001/jamapediatrics.2018.5056

•     Chen, Y.-Y., Yim, H., Lee, T.-H. (2023) Negative impact of daily screen use on inhibitory control network in preadolescence: a two-year follow-up study. Developmental Cognitive Neuroscience, 60, 101218. https://doi.org/10.1016/j.dcn.2023.101218

·     Lewin K.M., Meshi D., Aladé F., Lescht E., Herring C., Devaraju D.S., Hampton Wray A. (2023) Children's screentime is associated with reduced brain activation during an inhibitory control task: A pilot EEG study. Frontiers in Cognition, 2, 1018096. https://doi.org/10.3389/fcogn.2023.1018096

·     Zhao Y, Paulus M, Bagot KS, Constable RT, Yaggi HK, Redeker NS, Potenza MN. (2022) Brain structural covariation linked to screen media activity and externalizing behaviors in children. Journal of Behavioral Addictions, 11(2), 417-426. https://doi.org/10.1556/2006.2022.00044

•    Brushe ME, Haag DG, Melhuish EC, Reilly S, Gregory T. (2024) Screen Time and Parent-Child Talk When Children Are Aged 12 to 36 Months. JAMA Pediatrics, 178(4), 369-375. https://doi.org/10.1001/jamapediatrics.2023.6790

•    Paulus MP, Squeglia LM, Bagot K, Jacobus J, Kuplicki R, Breslin FJ, Bodurka J, Morris AS, Thompson WK, Bartsch H, Tapert SF. (2019) Screen media activity and brain structure in youth: Evidence for diverse structural correlation networks from the ABCD study. Neuroimage, 185, 140-153. https://doi.org/10.1016/j.neuroimage.2018.10.040

 

Dnia 6 marca 2026r. odbyło się spotkanie uczniów klasy siódmej i ósmej z doradcą zawodowym z Powiatowego Urzędu Pracy w Puławach. Takie spotkania są bardzo ważnym elementem przygotowania młodzieży do wyboru dalszej ścieżki edukacyjnej i zawodowej. Doradca przedstawił aktualne informacje o rynku pracy, zawodach przyszłości oraz wymaganiach stawianych przez pracodawców. Dzięki tym spotkaniom uczniowie mogą podejmować bardziej świadome decyzje dotyczące wyboru szkoły ponadpodstawowej i planowania swojej przyszłości.

2. Neuroplastyczność

Neuroplastyczność to fundamentalna cecha układu nerwowego, która umożliwia jego dostosowywanie się do zmieniających się warunków środowiska. Oznacza zdolność mózgu do modyfikacji swojej struktury i funkcji w odpowiedzi na doświadczenie, uszkodzenie lub zmiany w otoczeniu. Dzięki niej możliwe jest zarówno tworzenie nowych połączeń, jak i reorganizacja istniejących sieci neuronalnych, co pozwala na zachowanie sprawności poznawczej, emocjonalnej i motorycznej przez całe życie.

Przejawy neuroplastyczności obejmują kilka wzajemnie powiązanych procesów: plastyczność synaptyczną, strukturalną i kompensacyjną oraz neurogenezę. Plastyczność synaptyczna polega na zmianie siły połączeń synaptycznych - jej nasileniu (długotrwałe wzmocnienie synaptyczne) lub hamowaniu (długotrwałe hamowanie synaptyczne), co prowadzi do łatwiejszego lub trudniejszego przekazywaniu sygnału przez jeden neuron drugiemu. Plastyczność strukturalna polega na zmianach morfologicznych neuronów, w tym zmianach liczby tzw. kolców synaptycznych (liczby synaps). Plastyczność synaptyczna oraz strukturalna są podstawą procesów uczenia się i pamięci. Mogą one zachodzić zarówno lokalnie, jak i dotyczyć funkcjonowania całych złożonych systemów obejmujących wiele różnych rejonów mózgu. Plastyczność kompensacyjna związana jest z kolei z przejmowaniem funkcji przez neurony i całe sieci w przypadku, gdy sąsiednie uległy uszkodzeniu. Powstawanie nowych neuronów (neurogeneza) po okresie wczesnego rozwoju mózgu ograniczone jest do m.in. do hipokampa i ma związek z tworzeniem pamięci kontekstowej.

 

Zdolność mózgu do plastyczności nie jest stała w czasie. Największy potencjał obserwuje się w dzieciństwie, kiedy doświadczenie w łatwy i silny sposób kształtuje rozwój połączeń neuronalnych. Z wiekiem plastyczność maleje, co wynika z większej stabilizacji sieci, spadku poziomu neurotrofin, ograniczenia neurogenezy oraz osiągnięcia równowagi pobudzenia i hamowania w korze mózgowej. Nie oznacza to jednak jej zaniku – mózg dorosłego człowieka zachowuje zdolność do modyfikacji, choć wymaga silniejszej stymulacji, większego zaangażowania poznawczego i emocjonalnego oraz odpowiednich warunków fizjologicznych, np. snu i aktywności fizycznej.

 

Na poziom i kierunek neuroplastyczności wpływa wiele czynników biologicznych i środowiskowych. Do korzystnych należą między innymi: aktywność poznawcza, środowisko motywujące do poznawania i uczenia się, aktywność fizyczna, zdrowy sen, dieta bogata w kwasy omega-3 oraz pozytywne relacje społeczne. Z kolei chroniczny stres, deprywacja snu, izolacja społeczna czy długotrwała ekspozycja na środowisko ubogie w bodźce osłabiają procesy plastyczne.

 

Zaburzenia neuroplastyczności stanowią podłoże wielu schorzeń neurologicznych i psychicznych. Zbyt mała plastyczność ogranicza zdolność mózgu do uczenia się, co obserwuje się w przypadku wielu zaburzeń, np. depresji. Z kolei nadmierna lub nieprawidłowo ukierunkowana plastyczność, prowadząca do patologicznego utrwalenia pewnych wzorców aktywności, może być przyczyną zjawisk takich jak uzależnienia czy zaburzenia obsesyjno-kompulsywne. Zachowanie właściwej równowagi pomiędzy stabilnością a elastycznością układu nerwowego jest więc warunkiem prawidłowego funkcjonowania poznawczego, emocjonalnego i społecznego człowieka.

 

Szczególnym obiektem zainteresowania badań ostatnich lat jest wpływ urządzeń ekranowych na plastyczność mózgu u dzieci i młodzieży. Mimo ograniczeń związanych z wciąż niewielką liczbą badań na ten temat, wydaje się, że nadmierne korzystanie z ekranów, zwłaszcza z treści silnie nagradzających (np. gry, media społecznościowe), może wiązać się ze zmianami związanymi z rozwojem zarówno istoty szarej, jak i istoty białej (zmiany grubości kory lub funkcjonalności połączeń), co z kolei może korelować z pogorszeniem kontroli poznawczej nad zachowaniem i emocjami, deficytem uwagi oraz pamięci roboczej. Towarzyszyć temu mogą zmiany w funkcjonowaniu sieci związanych z nawykami oraz funkcjami poznawczymi, które wskazywać mogą na zaburzenie równowagi pomiędzy układami kontroli a układami motywacyjnymi. W konsekwencji może to prowadzić do osłabienia zdolności długotrwałego koncentrowania uwagi, obniżenie elastyczności procesów analitycznych i trudności w utrwalaniu nowych ścieżek neuronalnych związanych z uczeniem się. Paradoksalnie więc zmianom plastycznym odpowiedzialnym za rozwój nawyku i preferencji związanych z używaniem urządzeń ekranowych, towarzyszyć może osłabienie neuroplastyczności związanej z innymi aspektami funkcjonowania, w tym odpowiedzialnej za rozwój funkcji kontrolnych i poznawczych.

 

Neuroplastyczność, charakteryzująca się u dzieci i młodzieży dużą dynamiką ma fundamentalne znaczenie dla rozwoju i zdrowia psychicznego. Jej potencjał jest ogromny, ale tak samo podatny na zakłócenia. Ponieważ procesy neuroplastyczne zachodzą tak samo łatwo zarówno wtedy, kiedy dochodzi do tworzenia prawidłowych, jak i nieprawidłowych wzorców, uczenie się nieadaptacyjnych reakcji emocjonalnych czy zachowań może zachodzić u dzieci w łatwy i szybki sposób.

 

Jakie błędy zdarza się popełniać rodzicom i opiekunom:

1. przejawianie niewłaściwych zachowań, których dziecko może instynktownie się uczyć (np. poszukiwanie rozrywki w chwilach obniżenia nastroju),
2. brak konsekwencji w relacjach z dzieckiem, zmiany zasad, oczekiwań itd.,
3. tworzenie środowiska sprzyjającemu chronicznemu stresowi,
4. założenie, że dziecko „wyrośnie z tego samo” w przypadku występowania nieakceptowalnych zachowań,
5. wzmacnianie zachowań naturalnie nagradzających dodatkowymi nagrodami, np. materialnymi lub niematerialnymi,
6. wyręczanie dziecka w zadaniach,
7. podejmowanie decyzji za dziecko w sytuacjach, w których mogłoby ono podjąć je samodzielnie.

Co można zrobić, aby było dobrze:

1. tworzyć środowisko sprzyjającego uczeniu się poprzez rozmowę, czytanie, zadania wymagające analizy, kreatywne zabawy itp.,
2. zapewnić prawidłowe podstawy fizjologiczne dla procesów rozwoju – aktywność fizyczna, zrównoważona dieta, prawidłowy sen itd.,
3. kształtować prawidłowe wzorce kontroli emocji i zachowań oraz tzw. radzenia sobie ze stresem,
4. wspierać dziecko w procesie podejmowania decyzji poprzez zachęty do poszukiwania argumentów, alternatyw, przewidywania konsekwencji,
5. wspierać dziecko w zrozumieniu związków przyczynowo-skutkowych dotyczących jego zachowań i ich konsekwencji,
6. zapewnić dziecku zróżnicowane środowisko sprzyjające ciekawości i bezpiecznej eksploracji.

 

·     Paulus, M.P., Zhao, Y., Potenza, M.N., Aupperle, R.L., Bagot, K.S., Tapert, S.F. (2023) Screen media activity in youth: A critical review of mental health and neuroscience findings. Journal of Mood & Anxiety Disorders, 3, 100018. https://doi.org/10.1016/j.xjmad.2023.100018

·     Hutton, J.S., Piotrowski, J.T., Bagot, K., Blumberg, F., Canli, T., Chein, J., Christakis, D.A., Grafman J, Griffin J.A., Hummer T., Kuss D.J., Lerner M., Marcovitch S., Paulus M.P., Perlman G., Romeo R., Thomason M.E., Turel O., Weinstein A., West G., Pietra P.H., Potenza M.N. (2024) Digital Media and Developing Brains: Concerns and Opportunities. Current Addiction Reports, 11(2), 287-298. https://doi.org/10.1007/s40429-024-00545-3.

·     Lewin K.M., Meshi D., Aladé F., Lescht E., Herring C., Devaraju D.S., Hampton Wray A. (2023) Children's screentime is associated with reduced brain activation during an inhibitory control task: A pilot EEG study. Frontiers in Cognition, 2, 1018096. https://doi.org/10.3389/fcogn.2023.1018096

·     Zhao Y, Paulus M, Bagot KS, Constable RT, Yaggi HK, Redeker NS, Potenza MN. (2022) Brain structural covariation linked to screen media activity and externalizing behaviors in children. Journal of Behavioral Addictions, 11(2), 417-426. https://doi.org/10.1556/2006.2022.00044

·     Milbocker, K.A., Smith, I.F., Klintsova, A.Y. (2024) Maintaining a dynamic brain: A review of empirical findings describing the roles of exercise, learning, and environmental enrichment in neuroplasticity from 2017–2023. Brain Plasticity, 9(1–2), 75–95. https://doi.org/10.3233/BPL-230151

 

11 lutego w naszej szkole odbyło się uroczyste wręczenie stypendiów naukowych i sportowych za pierwszy semestr w roku szkolnym 2025/2026. Wyróżnieni uczniowie zostali nagrodzeni za swoje wysokie osiągnięcia w nauce oraz sukcesy sportowe, które są efektem systematycznej pracy, wytrwałości i rozwijania pasji.

Stypendia naukowe otrzymali

Kacper Szlendak ze średnią - 5,10

Aleksandra Drózd ze średnią – 5,27

Jakub Szczotka ze średnią – 5,18

Zuzanna Ciuba ze średnią – 5,15

Bartosz Wolski ze średnią – 5,08

Natomiast stypendia sportowe zostały wręczone

Malwinie Kowalczyk

Oliwii Wojence

Karolinie Kubak

To wyjątkowe wydarzenie było okazją do podkreślenia, jak ważne są ambicja, zaangażowanie i konsekwencja w dążeniu do celu. Osiągnięcia stypendystów są powodem do dumy dla całej społeczności szkolnej.

Serdeczne podziękowania kierujemy do uczniów za ich wysiłek i determinację, do rodziców za wsparcie i motywację, a także do nauczycieli za codzienną pracę, opiekę oraz inspirowanie młodych ludzi do rozwoju. Dzięki wspólnemu zaangażowaniu możliwe są tak piękne sukcesy.

Gratulujemy!

Uroczystość uświetnił występ naszych najmłodszych dzieci z oddziału przedszkolnego, które rewelacyjnie wykonały taniec ze wstążkami.

5 lutego 2026 roku w Szkole Podstawowej w Osinach odbył się Gminny Konkurs Recytatorski poświęcony poezji i prozie księdza Jana Twardowskiego – poety, który w prostych słowach potrafił mówić o sprawach najważniejszych. Jest nam niezmiernie miło poinformować, że wśród nagrodzonych znaleźli się uczniowie naszej szkoły: w kategorii klas młodszych (I-IV) II miejsce zajęła Eliza Jońska z klasy III, natomiast wyróżnienia otrzymali Antoni Janiszek z klasy II oraz Zuzanna Pawlik z klasy IV , a w kategorii klas starszych (V-VIII) II miejsce zajął Wojciech Szymanek z klasy VI.

Młodzi recytatorzy zaprezentowali utwory pełne refleksji, humoru i wzruszeń, ukazując wrażliwość oraz dojrzałość interpretacyjną. Każdy występ był niepowtarzalny – uczniowie z wielkim zaangażowaniem oddawali sens i emocje zawarte w tekstach ks. Jana Twardowskiego. Publiczność mogła usłyszeć zarówno znane wiersze, jak i fragmenty prozy, które skłaniały do zadumy nad codziennością, miłością i człowieczeństwem.

W konkursie naszą szkołę reprezentowali: Eulalia Rybak (kl. I), Antoni Janiszek (kl. II), Eliza Jońska (kl. III), Zuzanna Pawlik (kl. IV), Wojciech Szymanek (kl. VI), Filomena Rybak (kl. VI), Julia Cholewa (kl. VIII).

Drodzy Uczniowie,

Wasz udział w Gminnym Konkursie Recytatorskim to coś więcej niż tylko występ na scenie. To dowód odwagi, zaangażowania i chęci rozwijania swoich talentów. Konkurs miał charakter dobrowolny, dlatego tym bardziej zasługuje na uznanie fakt, że podjęliście wyzwanie i poświęciliście swój czas, by zrobić coś ponad program szkolny.

Wielkie gratulacje dla wszystkich uczestników, opiekunów, a także rodziców, którzy przyczynili się do tego sukcesu.

 

 

Jak wiadomo 14 lutego obchodzone są walentynki. Z tej okazji w naszej szkole rusza poczta walentynkowa.

 

Jeśli masz swoją walentynkę, chcesz złożyć życzenia komuś, kogo lubisz lub kto Ci się podoba…

… wrzuć walentynkę do specjalnej skrzynki, z którą przedstawiciele Samorządu Uczniowskiego będą chodzić po klasach                                         12 i 13 lutego.

 

Wszystkie kartki zostaną dostarczone do adresatów

w dniu 13 lutego.

Samorząd Uczniowski ogłasza Konkurs Plastyczny „Najpiękniejsza kartka walentynkowa”.

 

 

 

Regulamin konkursu:

1. Praca powinna być wykonana na kartce formatu A4 złożonej na pół.
2. Pierwszą stronę kartki walentynkowej należy pięknie przyozdobiona (technika dowolna).
3. W środku kartki wpisujemy życzenia – one też będą miały wpływ na ocenę pracy.
4. Kartki świąteczne należy dostarczyć do 12 lutego (czwartek) do opiekunek Samorządu Uczniowskiego.
5. Rozdanie nagród nastąpi po feriach zimowych.

 

1. Zarys rozwoju mózgu w okresie prenatalnym i postnatalnym

Rozwój mózgu jest procesem ciągłym, zależnym zarówno od genów, jak i podlegającym modulacji pod wpływem środowiska. Zaburzenia rozwoju mózgu, wywołane niepoprawnym działaniem genów, jak i niekorzystnym wpływem środowiska, prowadzić mogą do szeregu zaburzeń i/lub wzrostu wrażliwości na zaburzenia i choroby psychiczne.

Rozwój mózgu w okresie prenatalnym wyznaczają takie procesy, jak neurulacja, neurogeneza, migracja neuronów, arboryzacja, synaptogeneza, a także gliogeneza. W skrócie, po wyodrębnieniu się centralnego układu nerwowego (neurulacja), rozpoczyna się proces intensywnych podziałów komórek nerwowych (neurogeneza), które następnie migrują tworząc poszczególne struktury podkorowe oraz korę mózgową. Docierając do miejsc docelowych neurony zmieniają swoją morfologię, tworząc liczne wypustki - dendryty oraz aksony (arboryzacja). Aksony neuronów wydłużają się i tworzą liczne synapsy (synaptogeneza) z rozgałęziającymi się dendrytami innych neuronów, tworząc lokalne sieci neuronowe, jak również szlaki nerwowe łączące różne rejony mózgowia. Jednoczesny wzrost liczby komórek glejowych zapewnia stabilizację tworzących się sieci neuronowych oraz synaps, jak również odpowiada za rozpoczynający się proces tworzenia osłonek aksonów (mielinizacja).

Rozwój mózgu w okresie prenatalnym jest szczególnie podatny na niekorzystny wpływ środowiska, związany m.in. z nieprawidłową dietą (np. deficyty mikroelementów, nienasyconych kwasów tłuszczowych), przyjmowaniem przez matkę alkoholu czy substancji psychoaktywnych, jak również stresem matczynym czy stanami zapalnymi, które za pośrednictwem kortyzolu czy cytokin prozapalnych mogą prowadzić do zaburzeń rozwoju sieci neuronalnych odpowiedzialnych za regulację reakcji stresowej, reaktywności emocjonalnej czy funkcji poznawczych w rozwijającym się mózgu płodu, co prowadzić może do trwałych zmian funkcjonowania mózgu oraz podwyższać ryzyko powstania zaburzeń i chorób psychicznych.

Po urodzeniu w dalszym ciągu zachodzi intensywna synaptogeneza, której zaczynają towarzyszyć coraz bardziej intensywne procesy dojrzewania poszczególnych obszarów mózgu, prowadząc do rozwoju poszczególnych funkcji mózgu. Dojrzewanie i optymalizacja pracy sieci neuronowych związana jest z procesami usuwania zbędnych synaps (pruning) oraz postępującą mielinizacją oraz zmianą proporcji liczebności synaps pobudzających i hamujących. Procesy te nie zachodzą równomiernie w całym mózgu, lecz falowo, począwszy od pnia mózgu i struktur podkorowych, poprzez rejony kory związane z percepcją i motoryką, a skończywszy na korowych obszarach odpowiedzialnych za funkcje poznawcze i kontrolne. Najbardziej dynamiczne procesy związane z dojrzewaniem mózgu, w tym optymalizacja i integracja różnych sieci neuronalnych, obserwowane są do około 25 roku życia.

Niedojrzały mózg charakteryzuje nadmiarowa liczba neuronów, a w szczególności liczba synaps. Proces ich usuwania, trwający od urodzin aż do początków dorosłości ma na celu zwiększenie szybkości i efektywności pracy mózgu, zarówno procesów związanych z odbiorem i przetwarzaniem informacji zmysłowych, jak i procesów emocjonalnych, motywacyjnych, motorycznych i poznawczych. Eliminacja synaps nie jest procesem przypadkowym, lecz podlega silnemu wpływowi środowiska. To bowiem doświadczenia, odbierane z otoczenia dane i podejmowane przez dziecko działania decydują o tym, które ścieżki w mózgu będą wzmacniane, a które osłabiane i docelowo eliminowane. Tak więc bogactwo, różnorodność i jakość doświadczeń, jak również podejmowanych przez rozwijający się mózg decyzji i działań decyduje o ostatecznym kształcie, stopniu skomplikowania i architekturze konkretnych połączeń pomiędzy neuronami tworzącymi sieci i ścieżki w różnych jego obszarach decydujących o wszystkich funkcjach i procesach zachodzących w mózgu.

Ekspozycja na ubogie pod względem różnorodności doświadczeń środowisko wpływa negatywnie na funkcje poznawcze, natomiast bogaty i różnorodny świat, z którym stykać się będzie dziecko i w którym podejmować będzie autonomiczne decyzje pozostawi po sobie ślad w postaci bogatszej pod względem połączeń i bardziej rozbudowanej strukturze sieci neuronalnych. Równie istotny wpływ na rozwój oraz sposób funkcjonowania sieci mózgowych ma charakter środowiska, w którym mózg się rozwija. Dobrze udokumentowany jest np., negatywny wpływ na rozwój mózgu środowiska, w którym dominują bodźce zagrażające wywołujące strach i lęk oraz będącego źródłem chronicznego stresu. Prowadzić może to nie tylko do deficytów funkcji poznawczych, ale również trwale zmienionej reaktywności emocjonalnej, czego przejawem może być podwyższona wrażliwość na bodźce awersyjne, nasilenie i przedłużenie reakcji stresowej oraz deficyty zachowań społecznych.

 

 

Jakie błędy zdarza się popełniać rodzicom i opiekunom:

1. bagatelizowanie wagi zachowania zdrowia psychicznego i fizycznego matki w czasie ciąży, w tym stosowanie używek, nieprawidłowej diety (np. ubogiej w kasy omega-3),
2. traktowanie pierwszych lat życia dziecka jako okresu nieistotnego dla późniejszego funkcjonowania ze względu na brak świadomych wspomnień z najwcześniejszego dzieciństwa,
3. narażanie dziecka na chroniczny stres (konflikty w domu, przemoc słowna lub fizyczna, brak przewidywalności sytuacji, separacja),
4. niedocenianie istotności zwykłego kontaktu, zabawy i rozmowy twarzą w twarz z dzieckiem (z jednoczesnym przecenieniem znaczenia różnego rodzaju gadżetów wspierających rozwój).

Co można zrobić, aby było dobrze:

1. zapobiegać pojawieniu się przewlekłego stresu u siebie i dziecka,
2. zapewnić dziecku przewidywalność i stałe reguły życia codziennego,
3. zapewnić kontakt z naturalnymi bodźcami, w tym bodźcami społecznymi, np. przez wspólną zabawę w realnym świecie,
4. zapewnić kontakt z różnorodnym, ale bezpiecznym środowiskiem,
5. uświadomić sobie, że wytworzone w dzieciństwie skojarzenia, będące podstawą różnych wzorców emocjonalnych i nawyków, będą wpływać na funkcjonowanie dziecka przez całe życie, niezależnie od tego, czy będzie pamiętać te doświadczenia, czy nie.

·     Stiles, J., Jernigan, T.L. (2010) The basics of brain development. Neuropsychology Review, 20(4), 327–348. https://doi.org/10.1007/s11065-010-9148-4.

·     Silbereis, J.C., Pochareddy, S., Zhu, Y., Li, M., Šestan, N. (2016) The cellular and molecular landscapes of the developing human CNS. Neuron, 89(2), 248–268. https://doi.org/10.1016/j.neuron.2015.12.008.

·     Hong, S., Dissing-Olesen, L., Stevens, B. (2016) New insights on the role of microglia in synaptic pruning in health and disease. Current Opinion in Neurobiology, 36, 128–134. https://doi.org/10.1016/j.conb.2015.12.004.

·     Nithianantharajah, J., Hannan, A.J. (2006) Enriched environments, experience-dependent plasticity and disorders of the nervous system. Nature Reviews Neuroscience, 7(9), 697–709. https://doi.org/10.1038/nrn1970.

·     Teicher, M.H., Samson, J.A., Anderson, C.M., Ohashi, K. (2016) The effects of childhood maltreatment on brain structure, function and connectivity. Nature Reviews Neuroscience, 17(10), 652–666. https://doi.org/10.1038/nrn.2016.111.

 

Z okazji Dnia Babci i Dziadka dzieci z ogromnym zaangażowaniem brały udział w występie pełnym radości , uśmiechów i wzruszeń. Przedszkolaki recytowały wierszyki, śpiewały piosenki, wspólnie tańczyły z dziadkami przy piosence ,,Mała Ula”. Zaprezentowały swoim ulubionym dziadkom taniec ze wstążkami. Pamiętały też o zdrowiu swoich najbliższych – do upominków dołączyły recepty ze wskazówkami jak dbać o zdrowie. Na zakończenie uroczystości dziadkowie wraz z wnukami zrobili pamiątkowe grupowe zdjęcie . Ostatnim punktem był wspólny poczęstunek przygotowany przez rodziców w sali przedszkolnej. Uroczystość przygotowała

p. Maria Grobel – Wojda i p. Agnieszka Czaplicka.